vrijdag 5 juni 2015

Achternamen

De APA richtlijnen komen uit de Verenigde Staten, om precies te zijn uit Washington waar de American Psychological Association gevestigd is. Er bestaat geen officiële Nederlandse vertaling van Publication manual of the American Psychological Association, daarom leggen wij de belangrijkste regels uit op de website van de Studiecentra HAN.

Niet iedere richtlijn laat zich één op één vertalen van het Engels naar het Nederlands. Een goed voorbeeld hiervan zijn de verwijzingen naar achternamen. In het Nederlands worden tussenvoegsels gebruikt en geschreven met een kleine letter, denk aan namen als ‘de Vries’, ‘van der Berg’ of ‘van Gogh’.

In het Engels (en ook in het Vlaams) worden deze voorvoegsels met een hoofdletter geschreven zodat er een achternaam ontstaat met meerdere woorden: ‘De Vries’, ‘Van Der Berg’ en ‘Van Gogh’.

In de alfabetische bronnenlijst komen deze namen daarom bij de D (De Vries) en de V (Van Der Berg, Van Gogh) te staan en in de verwijzing in de tekst wordt de hele achternaam genoemd.

In het Nederlands is dit niet logisch: ‘de Vries’ staat bij de V, ‘van der Berg’ bij de B en ‘van Gogh’ bij de G in de bronnenlijst. Als er in een tekst naar verwezen wordt moet voor de lezer duidelijk zijn dat er bij de letter V, B of G gekeken moet worden. Om die reden wordt aanbevolen de tussenvoegsels in de tekst niet te noemen, dus alleen ‘Vries’, ‘Berg’ of ‘Gogh’.

Binnen en buiten onze school zijn eindeloze discussies geweest over de plaats van de tussenvoegsel in zowel de tekst als in een bronnenlijst. Het uiteindelijke advies van de informatiespecialisten van de HAN leg ik uit aan de hand van twee namen met een tussenvoegsel:

Martin Van Buren (1782-1862), 8ste president van de Verenigde Staten
Vincent van Gogh (1853-1890), Nederlands schilder

Van beide namen zijn postuum publicaties verschenen. Wie een Engelse tekst zou schrijven en deze bronnen wil parafraseren doet dat in de tekst als volgt:
… (Van Buren, 1867/2010) …
… (Van Gogh, 2015) …

In de bronnenlijst wordt de verwijzing:
Van Buren, M. (2010). Inquiry into the origin and course of political parties in the United States. Charleston, SC: Nabu Press. (Original work published 1867)
Van Gogh, V. (2015). Een leven in brieven: 1853-1890 (15th ed.). Amsterdam: Meulenhoff.

Maar hoe verwijs je naar deze publicaties wanneer je een Nederlandse tekst schrijft? In het voorbeeld van Martin Van Buren verandert er niets. Hoewel hij van Nederlandse afkomst is, is hij altijd Amerikaan geweest en wordt zijn naam als Martin Van Buren geschreven, nooit Martin van Buren.
Bij Vincent van Gogh is dat anders. Het woord ‘van’ is een tussenvoegsel, de naam van de schilder wordt in het Nederlands gealfabetiseerd bij de letter G. De verwijzing naar beide publicaties in een tekst wordt dan:
… (Van Buren, 1867/2010) …
… (Gogh, 2015) …

Het is voor de lezer duidelijk dat de publicatie van Vincent van Gogh bij de G staat en niet bij de V. In de bronnenlijst wordt de verwijzing:
Gogh, V. van. (2015). Een leven in brieven: 1853-1890 (15e druk). Amsterdam: Meulenhoff.
Van Buren, M. (2010). Inquiry into the origin and course of political parties in the United States. Charleston, SC: Nabu Press. (Origineel werk gepubliceerd in 1867)

Let op: wanneer naar de achternaam van de schilder verwezen wordt in de lopende tekst wordt het tussenvoegsel wel gebruikt en met een hoofdletter geschreven (zie ook advies Onze Taal). In dat geval is de verwijzing in de tekst:
… in zijn brieven schrijft Van Gogh (2015) over …

Hierbij wil ik nogmaals benadrukken dat dit het advies is van de informatiespecialisten van de HAN. Wie van mening is dat voor een Nederlandse tekst beter de Engelse richtlijnen gebruikt kunnen worden mag dat uiteraard doen – bedenk dat het voor de lezer duidelijk moet zijn naar welke bron je verwijst.